Đề tài Một số vấn đề về hình sự hoá, phi hình sự hoá các hành vi phạm pháp trên lĩnh vực kinh tế trong chính sách hình sự hiện nay

Trong các công cụhữu hiệu mà Nhà nước ta sửdụng để đấu tranh với tội phạm phải kểtrước hết đến pháp luật hình sự. Khảnăng tác động đến hiệu quảcủa cuộc đấu tranh với tội phạm phụthuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó phải tính đến việc đánh giá đúng đắn và xác định càng chính xác, càng cụthểcàng tốt những hành vi nguy hiểm cho xã hội. Và, vì thế đòi hỏi phải phân hoá cao độcác loại hành vi trong các đạo luật và đồng thời phải bảo đảm thường xuyên theo dõi, bổsung, sửa đổi kịp thời (trong những giới hạn cho phép của hoạt động lập pháp) những quy định vềhành vi nguy hiểm cho xã hội. Quá trình sửa đổi bổ sung đó thường xuyên được thực hiện theo hai xu hướng trái ngược nhau: một mặt, quy định bổsung những hành vi mới được coi là tội phạm hoặc gia tăng mức độhình phạt đối với một sốloại hành vi nguy hiểm cho xã hội nào đó; và ngược lại, trên một phương diện khác, loại bỏkhỏi danh mục các hành vi được coi là tội phạm hoặc giảm thiểu các biện pháp và mức độnghiêm khắc của hình phạt đối với những loại hành vi khác. Hai xu hướng tưởng chừng nhưmâu thuẫn nhau đó lại là sựthống nhất chặt chẽ, nếu không nói là biện chứng trong một quá trình thống nhất mà trong khoa học luật hình sựthường được nhắc đến: xu hướng hình sựhoá, tội phạm hoá và xu hướng phi hình sựhoá, phi tội phạm hoá 1 . Cảhai xu hướng này song song tồn tại và gắn liền hữu cơvới nhau, bởi vì, khi những hành vi xâm hại đến những nhóm mối quan hệxã hội nào đó được coi là gia tăng tính nguy hiểm xã hội, thì 1 Hiện nay xung quanh vấn đềhình sựhoá và tội phạm hoá cũng nhưphi hình sựhoá, phi tội phạm hoá, hãy còn những quan niệm khác nhau. Có ý kiến cho rằng, hình sựhoá và tội phạm hoá là một quá trình thống nhất, hay tội phạm hoá cũng chính là hình sựhoá. Tương tựnhưvậy, quá trình phi hình sựhoá và phi tội phạm hoá là một. Lại có ý kiến cho rằng các quá trình tội pham hoá và hình sựhoá là khác biệt nhau, cũng nhưvậy, phi tội phạm hoá và phi hình sựhoá là khác nhau. Tuy nhiên, cảhai quan điểm nói trên đều còn những điểm đáng bàn. Có thểthấy rằng, phi tội phạm hoá là một trường hợp đặc biệt của phi hình sựhoá, là kết quảcủa cuối cùng quá trình phi hình sựhoá không ngừng một loại hành vi nào đó. Nói cách khác quá trình giảm hình phạt đến tối đa sẽdẫn đến loại hành vi ra khỏi phạm vi áp dụng hình phạt và do đó, theo định nghĩa tội phạm đã được thừa nhận lâu nay, hành vi không còn là tội phạm nữa. Khi không còn hình phạt thì cũng có nghĩa là phi tội phạm hoá. Quá trình hình sựhoá và tội phạm hoá diễn ra ngược lại, tội phạm hoá là hệquảcủa hình sựhoá, nhưng lại không phải là điểm cuối cùng, mà chỉcó ý nghĩa nhưmột bước chuyển đổi vềchất. Quá trình hình sựhoá tiếp diễn khi hình sựhoá đã diễn ra (xem HồTrọng Ngũ,Hình sựhoá, tội phạm hoá và phi hình sựhoá, phi tội phạm hoá - Tạp chí CAND, 6/ 2003). 2 ngược lại, những hành vi có tính chất và giá trịxã hội trái ngược nó lại xâm hại hoặc đe doạ xâm hại các mối quan hệxã hội mà xét vềtính chất mâu thuẫn với nhóm quan hệxã hội kia. Trước đến nay, theo quan niệm phổbiến trong xã hội và ngay cảtrong giới luật học, thì “hình sựhoá, hay phi hình sựhoá cũng nhưtội phạm hoá, phi tội phạm hoá” là những vấn đềthuộc thẩm quyền của nhà lập pháp. Bởi vì, việc đánh giá một hành vi nào đó là nguy hiểm cho xã hội, có lỗi, đáng bịtrừng phạt và phải quy định trong Luật hình sựnói chung, là vấn đềthuộc thẩm quyền của nhà lập pháp. Và cũng nhưvậy, quyết định công nhận một hành vi, một loại hành vi nào đó thường xảy ra trong đời sống xã hội là tội phạm, hoặc quyết định đưa ra khỏi các đạo luật hình sựnhững quy định vềhành vi nào đó từng được coi là tội phạm không thểlà thẩm quyền của ai khác, ngoài cơquan lập pháp. Tương tựnhưthế, vấn đềquy định tăng nặng trách nhiệm hình sựvà hình phạt hoặc giảm nhẹtrách nhiệm hình sựvà hình phạt đối với những hành vi xửsựxã hội nào đó đã được quy định trong Bộluật hình sựcũng thuộc thẩm quyền của nhà lập pháp. Vềmặt lý luận khoa học pháp lý, cho đến nay, các phạm trù này cũng mới chỉ được đềcập và thừa nhận chung rộng rãi trong Khoa học Luật hình sựvà trong Lý luận vềchính sách hình sự. Trong các lĩnh vực lý luận khác, các phạm trù “hình sựhoá, phi hình sựhoá”, “tội phạm hoá, phi tội phạm hoá” hầu nhưchưa được biết đến. Với lôgic đó, vấn đềhình sựhoá hay phi hình sựhoá các quan hệkinh tế, dân sựcó thể được hiểu một cách khái quát đó là việc nhà lập pháp chọn khuynh hướng đưa vào hay loại trừkhỏi phạm trù hình sự, những quan hệpháp luật kinh tếhay dân sựnào đó hoặc quy định tăng nặng trách nhiệm hình sự, hình phạt hay giảm nhẹtrách nhiệm hình sự, hình phạt đối với những loại hành vi nào đó xâm hại đến các quan hệkinh tế, dân sựnhất định đã được luật hình sựbảo vệ. Thếnhưng, thời gian gần đây, vấn đềhình sựhoá hay phi hình sựhoá các quan hệ kinh tế, dân sựlại được báo chí và dưluận xã hội nêu ra một cách gay gắt, nhưng với những nội dung không hoàn toàn nhưthế. Và điều đó đòi hỏi chúng ta phải xem xét vấn đềmột cách toàn diện hơn. Trong quá trình nhà chức trách đại diện cho một cơquan nhà nước thực hiện việc áp dụng pháp luật, tức là phải làm những việc: nghiên cứu hành vi, chọn quy phạm pháp luật, ra những quyết định cụthểnào đó, thì đồng thời cũng thực hiện sự đánh giá trên cơsởniềm tin nội tâm của mình đối với những hành vi pháp luật nào đó và chủthểthực hiện chúng theo những tiêu chí và trật tựnhất định. Trong đó, áp dụng pháp luật hình sựlà lĩnh vực mà pháp luật điều chỉnh một cách khắt khe nhất (cảvềchủthểáp dụng, quyền và nghĩa vụcủa họvà cảvềtrật tựtựáp dụng) vì liên quan đến những quyền cơbản của công dân. Vì thế, có thểxẩy ra những hành vi áp dụng pháp luật hình sựkhông phù hợp với pháp luật. Có thểcó hai loại hành vi áp dụng pháp luật hình sựkhông hợp pháp: - Thứnhất, đó là hành vi của các chủthểkhông có thẩm quyền áp dụng các quy phạm pháp luật mang tính chất hình sựmà áp dụng chúng để điều chỉnh các quan hệxã hội;

TÀI LIỆU LUẬN VĂN CÙNG DANH MỤC