Trong tiếng Việt có những câu gồm một thể từ phi tác thể (N2) đứng ở đầu
câu và sau nó l à một vị từ tác động (V) có hoặc không có các phụ từ, phụ ngữ đi kèm.
Ví dụ:
Đèn tắt. Cửa mở. Cá này rán.
Thù này phải trả. Vấn đề này cần nghiên cứu kĩ.
Thư đang viết. Nhà xây rồi.
Sách này đọc hay. Nhà xây rất đẹp.
Từ l âu các nhà Việt ngữ học đã quan tâm nghiên cứu đặc đi ểm ngữ pháp – ngữ
nghĩ a của các câu kiểu này. Hầu hết các tác giả phân tí ch câu theo quan đi ểm chủ-vị
truy ền thống bằng những kiến giải khác nhau đã xếp các câu trên vào nhiều kiểu câu
có cấu trúc-ngữ nghĩ a khác nhau, thậm chí đối l ập nhau (Nguyễn Kim Thản 1964,
Di ệp Quang Ban 1979, Nguyễn Minh Thuyết 1981, Lê Xuân Thại 1994). Nguợc lại,
các tác giả chủ trương phân tí ch câu theo quan đi ểm của ngữ pháp chức năng lại coi
đây là kiểu câu có cấu trúc đề-thuy ết bi ểu hiện hành động hay trạng thái (Cao Xuân
Hạo 1991, Nguyễn Thị Quy 1995). Bài vi ết này, thông qua việc phân tí ch đặc đi ểm
cấu trúc-ngữ nghĩ a của các câu này như l à những biểu hiện cụ thể khác nhau của quá
trì nh "phi ngoại động hoá" (detransitivization), sẽ chỉ ra rằng có thể coi các câu hữu
quan là các kết cấu phi ngoại động (de-transitive constructions) trong tiếng Việt.
Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung của bài vi ết bao gồm hai phần chí nh: 1. Về
khái ni ệm kết cấu phi ngoại động. 2. Các kiểu kết cấu phi ngoại động trong tiếng
Việt.
