Herpes simplex virus (HSV) là tác nhân gây bệnh rất thường gặp, gây các bệnh khác
nhau từnhẹ đến nặng, và trong một sốtrường hợp chúng có thểgây tửvong, đặc biệt
ởbệnh nhân tổn thương miễn dịch. Sau nhiễm trùng ban đầu, HSV sẽtồn tại trong ký
chủsuốt toàn bộthời gian sống sau đó. Các đồng đẳng nucleosid nhưacyclovir (AC),
penciclovir vv là các thuốc duy nhất được chính thức phê chuẩn cho điều trịnhiễm
HSV. Các thuốc này thường có hiệu quảtrong điều trịnhiễm HSV ban đầu hoặc là tái
nhiễm. Tuy nhiên việc sửdụng tràn lan các thuốc nucleosid đã làm nảy sinh các chủng
HSV đềkháng với các thuốc tương đồng, đặc biệt là ởcác bệnh nhân tổn thương miễn
dịch. Theo các điều tra trước đây, sựmắc phải chủng đềkháng AC ởcác bệnh nhân
tổn thương miễn dịch là khoảng 5% và ởcác bệnh nhân cấy ghép tủy xương là 14%
[42]. Sựphổbiến cao của HSV đềkháng ACV trong các dân sốnày cho thấy là cần
phải có thuốc mới. Đồng thời, HSV cũng chiếm tỷlệkhá cao (20-40%), một trong
những nguyên nhân gây ra các bệnh cơhội của những người bịnhiễm HIV. Sựnhiễm
HSV ởbệnh nhân HIV/AIDS thường diễn biến dai dẳng và hay tái phát và càng làm
tăng nguy cơ đềkháng thuốc. Nhiều quốc gia có chương trình tìm kiếm thuốc mới từ
nguồn gốc tựnhiên có tác dụng kháng virus trong đó có herpes simplex týp 1 và týp 2;
Một sốcông trình nghiên cứu đơn lẻtrong vòng 20 năm trởlại đây cho thấy một số
loài thảo mộc và các hợp chất phân lập được có nhiều tiềm năng bổsung hoặc thay thế
trong trường hợp có sự đềkháng với nhóm thuốc acyclovir [18], [20], [36], [43]. Có
79 loài thảo mộc được đánh giá có tác dụng khảquan trên HSV-1 và 2, trong đó 42
cây thuốc có ởViệt Nam.
Trong những nghiên cứu sâu hơn vềnhóm hoạt chất tựnhiên có tác dụng trên HSV
týp 1 và 2 khá đa dạng trong đó có nhóm diterpen lacton từXuyên tâm liên.
Xuyên tâm liên (Andrographis paniculata(Burm.f.) Nees) là dược liệu được nhiều
nước trên thếgiới nghiên cứu và sửdụng, được dùng rộng rãi ởcác nước châu Á như
Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Pakistan, đểchữa các bệnh
liên quan đến đường hô hấp và tiêu hóa, giảm đau, hạsốt, [13], [19], [23], [28],
[34], [45], [49], [50], [51], [55], [59], [60], [62], [64], [67].
ỞViệt Nam, Xuyên tâm liên cũng được sửdụng phổbiến vào thời kì chiến tranh như
là một thuốc kháng sinh khi thuốc kháng sinh còn khan hiếm. Hợp chất diterpen
lacton có trong Xuyên tâm liên hiện nay được chứng minh là có rất nhiều tác dụng
chữa bệnh, nhưlà: kháng viêm, giảm đau, hạhuyết áp, bảo vệgan, ngừa tiểu đường,
kháng virus và chống ung thư, nhiều chếphẩm chứa hoạt chất từXuyên tâm liên
đã được sản xuất nhằm phục vụcho người bệnh. Tuy nhiên nghiên cứu vềkhảnăng
kháng HSV của Xuyên tâm liên chưa nhiều, đơn cửcó công bốngắn của C.Wiart và
cs trên Phytotherapy research vềkhảnăng ức chếHSV1 của các diterpen từXuyên
tâm liên.
Đềtài: “Khảo sát khảnăng ức chếvirus herpes simplex của diterpen lacton từ
Xuyên tâm liên” nhằm nghiên cứu sâu hơn vềkhảnăng kháng HSV của các diterpen
lacton để định hướng khảnăng sửdụng Xuyên tâm liên nhưmột loại dược liệu chữa
trịcho bệnh nhân nhiễm HSV.
Nội dung thực hiện của đềtài:
o Phân lập và xác định cấu trúc của các diterpen lacton chính trong
Xuyên tâm liên.
o Định lượng các diterpen lactonchính trong nguyên liệu và cao loại
màu.
o Xác định hoạt tính kháng virus herpessimplex týp 1 và 2 của cao
loại màu và các diterpen lacton tinh sạch.
