1. Nguyên tắc nhân dân tham gia vào công việc quản lý nhà n ước, quản lý xã hội.
Nội dung của nguyên tắc:
Công dân có quyền tham gia thảo luận các vấn đề chung của cả nước và địa phương, kiến nghị với cơ quan Nhà nước, biểu quyết khi Nhà nước tổ chức trưng cầu dân ý.
Công dân có quyền bầu cử và ứng cử vào Quốc hội là cơ quan đại diện cao nhất, vào hội đồng nhân dân các cấp là cơ quan đại diện địa phương.
Công dân có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang hoặc bất cứ cá nhân nào trong bộ máy nhà nước.
Công dân thực hiện quyền giám sát đối với các hoạt động của các cơ quan nhà nước.
2. Nguyên tắc Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt nam chịu sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
a. Cơ sở của nguyên tắc:
Vấn đề đảng chính trị lãnh đạo nhà nước là một vấn đề có tính quy luật và tính phổ biến
Nhà nước ta hoạt động trong môi trường nhất nguyên chính trị, một đảng cầm quyền
Lãnh đạo hệ thống chính trị và xã hội là sứ mạng của Đảng CSVN
Sự thống nhất về mục tiêu và nhiệm vụ hoạt động của Đảng và Nhà nước
Được sự lựa chọn của nhân dân và sự thừa nhận của pháp luật
b. Nội dung Đảng CSVN lãnh đạo Nhà nước CHXHCNVN:
Đảng lãnh đạo về chính trị:
Đảng xác định đường lối, chủ trương, xác định những nhiệm vụ chiến lược để từ đó Nhà nước thể chế hóa thành pháp luật, chính sách và tổ chức thực hiện pháp luật và chính sách đó.
Đảng lãnh đạo về tổ chức, nhân sự:
Đảng đưa ra những yêu cầu, những định hướng về công tác cán bộ, để từ đó Nhà nước tổ chức đào tạo, bồi dưỡng,
Đảng giới thiệu đảng viên và cả những người ngoài Đảng để Nhà nước sắp xếp, bố trí công việc,đặc biệt là trong lĩnh vực đề bạt và bổ nhiệm cán bộ quản lý, lãnh đạo.
Đảng giới thiệu nhân sự để nhân dân bầu vào các cơ quan nhà nước.
Đảng lãnh đạo công tác tư tưởng:
Đảng thường xuyên tổ chức gáio dục chính trị tư tưởng cho đảng viên và người ngoài đảng nhằm nâng cao nhận thức, giác ngộ chính trị
Đảng cũng thường xuyên nắm bắt tình hình diễn biến tư tưởng của xã hội, của quần chúng để có những biện pháp giáo dục thích hợp.
Đảng lãnh đạo thông qua công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá.
c. Nguyên tắc và phương pháp lãnh đạo:
Đảng lãnh đạo Nhà nước để thực hiện nhiệm vụ chiến lược lâu dài là xây dựng Nhà nước ta, đất nước ta phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa vì mục đích “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh“
Đảng lãnh đạo chủ yếu bằng biện pháp vận động, tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục làm cho xã hội nhận thức, tự giác chấp nhận chứ không phải dựa vào uy quyền, mệnh lệnh
Đảng không làm thay Nhà nước và không “hóa thân thành Nhà nước”
Đảng lãnh đạo bằng uy tín của mình, bằng biện pháp tự nêu gương. Đảng Cộng sản Việt Nam phải tự chỉnh đốn, tự đổi mới các mặt, trong đó có vấn đề tổ chức, cơ cấu, đội ngũ để xứng đáng với vai trò lãnh đạo của mình
3. Nguyên tắc tập trung dân chủ.
a. Cơ sở của nguyên tắc:
Xuất phát từ quan điểm của Đảng về phương thức thực hiện quyền lực nhà nước: thống nhất trên cơ sở phân công phối hợp giữa các cơ quan nhà nước
Xuất phát từ tư tưởng của Angel về phân công lao động xã hội trong bộ máy nhà nước
Đây là nguyên tắc của toàn bộ hệ thống chính trị của nhà nước ta
Nguyên tắc này được quy định trong hiến pháp
Nội dung của nguyên tắc:
Nguyên tắc tập trung dân chủ là sự kết hợp một cách hài hoà và đúng mức hai mặt: tập trung và dân chủ.
Tập trung đó là sự thóng nhất quản lý ở trung ương, hoặc cấp trên về những vấn đề được coi là cơ bản nhất, chính yếu nhất.
Dân chủ đó là sự phân công, phân cấp cho địa phương hoặc cấp dưới nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự chịu trách nhiệm của cơ sở.
Tập trung dân chủ thể hiện quan hệ trực thuộc, chịu trách nhiệm và báo cáo của cơ quan quản lý trước cơ quan dân chủ ; phân định chức năng, thẩm quyền giữa cơ quan quản lý các cấp, bảo đảm sự lãnh đạo tập trung của cấp trên của trung ương và quyền chủ động của cấp dưới.
Hai mặt tập trung và dân chủ theo nguyên tắc này phải kết hợp một cách hài hoà và đúng mức, không được đặt nặng hoặc coi nhẹ mặt nào. Nếu không nó sẽ tạo ra những xu hướng lệch lạc trong khi thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ.
b. Biểu hiện của NT tập trung dân chủ trong hoạt động của bộ máy Nhà nước CHXHCN Việt Nam:
Bộ máy nhà nước ta bao gồm ba cơ quan thực hiện ba chức năng khác nhau: Quốc hội thực hiện quyền lập pháp, Chính phủ thực hiện quyền hành pháp và Tòa án thực hiện quyền tư pháp. Hoạt động của các cơ quan này theo quy định của Hiến pháp, theo nguyên tắc tập trung dân chủ. Nhưng ở mỗi cơ quan, nguyên tắc này thể hiện khác nhau.
